Mßl■ing - forn hestabein

S÷gusetur Ýslenska hestsins stˇ­ fyrir mßlstofu um s÷gu hestsins ˙t frß fornleifum ß Hˇlum Ý Hjaltadal 21. ßg˙stá2007. Hestabein sem fundist hafa vi­ fornleifauppgr÷ft eru ˇmetanlegar heimildir um s÷gu hestsins; uppruna hans, heilsufar og notkun Ý gegnum aldirnar. ┴ mßlstofunni kynnti SigrÝ­ur Bj÷rnsdˇttir dřralŠknir, Ragnhei­ur Traustadˇttir fornleifafrŠ­ingur og Ylva Telldahl fornleifafrŠ­ingur frß SvÝ■jˇ­ nřleg rannsˇknarverkefni ß ■essu svi­i.á
áá
═ upphafi ger­i Ragnhei­ur Traustadˇttir, fornleifafrŠ­ingur og stjˇrnandi Hˇlarannsˇknarinnar, grein fyrir mikilvŠgi fornra dřrabeina fyrir t˙lkun menningars÷gunnar. Dřrabein af řmsu tagi eru ß me­al ■ess merkasta semá fundist hefur vi­ fornleifauppgr÷ftinn ß Hˇlum, Ý Kolkuˇsi og Ý Keldudal auk ■ess a­ vera ■a­ fyrirfer­amesta. N˙ ■egar er b˙i­ a­ grafa upp og greina um eitt tonn af dřrabeinum Ý ■essum rannsˇknum. ┌t frß beinunum mß rß­a miki­ um matarŠ­i fˇlks ß mismunandi tÝmum, notkun dřra Ý landb˙na­i, ve­urfar og ■a­ sem kannski kemur mest ß ˇvart, gŠludřrahald, sem aftur gefur vÝsbendingar um efnahag fˇlks.á
Ůrßtt fyrir rita­ar heimildir um miki­ hestahald ß Hˇlum ß mi­÷ldum, ■ar sem Ý fyrsta sinn er geti­ um a­ menn hafi ■egi­ laun fyrir a­ temja og ■jßlfa hross og hestasveinar tilheyr­u starfsstÚtt, hafa nŠr engin hestabein frß ■eim tÝma fundist vi­ uppgr÷ftinn ß Hˇlum. áá
áá
Ylva Telldahl fornleifafrŠ­ingur og sÚrfŠ­ingur Ý dřrabeinum vi­ Hßskˇlann Ý Stokkhˇlmi kynnti rannsˇknir sÝnar ß beinum hesta og nautgripa ß jßrn÷ld (200 e. Kr. ľ 1000 e. Kr) auk beinafunda frß mi­÷ldum. H˙n hefur lagt sig sÚrstaklega eftir a­ meta hvernig ■essi dřr voru notu­ Ý landb˙na­i. ═ sumum tilfellum er hŠgt a­ greina hvort hross hafi veri­ notu­ til rei­ar e­a drßttar og meta heilsufar ■eirra. Athygli vakti a­ spatt reyndist vera sß fˇtasj˙kdˇmur sem oftast sßust merki um ß sŠnskum hestabeinum frß jßrn÷ld. Mi­a­ vi­ lengd leggjanna mß Štla a­ hestarnir hafi veri­ af svipa­ri stŠr­ og Ýslenski hesturinn.á
áá
SigrÝ­ur Bj÷rnsdˇttir, dřralŠknir horssasj˙kdˇma hjß Landb˙na­arstofnun, greindi Ý lokin frß rannsˇknum ß hestabeinum sem fundist hafa Ý kumlum og var­veitt eru ß Ůjˇ­minjasafni ═slands. Um er a­ rŠ­a rŠ­a bein ˙r hrossum sem lif­u ß ßrunum 874 ľ 1000, ■.e. landnßmshestunum og fyrstu afkomendum ■eirra.á
N˙ hafa bein ˙r 31 kumli sem h÷f­u a­ geyma a.m.k. 35 hesta veri­ ranns÷ku­. Reynt var a­ meta aldur hestanna ˙t frß t÷nnum og beinum (vaxtarlÝnum). Me­ nokkurri nßkvŠmni var hŠgt a­ greina aldur 10 hesta og aldur 10 annara var metinn grˇflega. Ůeir reyndust vera frß 3ja vetra og upp˙r, flestir ß besta aldri e­a 5 ľ 15 vetra.á
Framleggir 14 hesta eru var­vaeittir og afturleggir 16 hesta. Framleggirnir reyndust a­ me­altali 27,2 sm og afturleggirnir 23,2 sm. ┌t frß ■essum mŠlingum mß Štla a­ hestarnir hafi veri­ ß bilinu 145 ľ 149 sm ß her­akamb sem er ÷llu hŠrra en ß­ur hefur veri­ tali­ og hŠrra en me­altal hrossastofnsins n˙ ß d÷gum. Breytileiki Ý stŠr­ hestanna var ekki mikill.á
Hjß 18 hestum voru bein hŠkilsins ■a­ vel var­veitt a­ hŠgt var a­ meta hvort ■eir hafi haft spatt. Svo reyndist vera Ý 6 tilfellum. Hjß fjˇrum hestum mßtti sjß a­ griffilbein h÷f­u kalka­ f÷st vi­ framleggi me­ tilheyrandi beinhn˙tum. Alvarlegar breytingar fundust einnig Ý hryggjarli­um fj÷gurra hesta.á
Ůa­ er ljˇst a­ spatt hefur veri­ algengur fˇtasj˙kdˇmur Ý landnßmshestinum lÝkt og n˙ ß d÷gum og ■a­ sama mß segja um beinhn˙ta milli griffilbeins og leggjar framfˇta. Ůa­ er athyglisvert Ý ljˇsi ■ess mikla munar sem Štla mß a­ sÚ ß notkun hrossanna og řmissa annara ytri a­stŠ­na. T.d. mß geta ■ess a­ ekki hafa fundist nein merki ■ess a­ hestar hafi veri­ jßrna­ir ß landnßms÷ld. Ůessi g÷gn styrkja ■annig a­rar rannsˇknir sem sřnt hafa fram ß a­ spatt sÚ fyrst og fremst arfgengur sj˙kdˇmur, lÝklega tengdur byggingarlagi hŠkilsins.á
ŮŠr alvarlegu breytingar sem sßust Ý hryggjarli­um fj÷gurra hesta benda til ■ess a­ ■eir hafi veri­ nota­ir til rei­ar ■ˇ ekki sÚ hŠgt a­ ˙tiloka a­ notkun hrossanna til bur­ar, t.d. me­ klifberum, hafi geta­ valdi­ svo miklum skemmdum ß hryggjarli­um.á
┴framhaldandi rannsˇknir ß ■essum dřrmŠtu fornminjum eru n˙ ■egar komnar Ý gang vi­ Landb˙na­arhßskˇla ═slands, ■ar sem Štlunin er a­ einangra erf­aefni ˙r t÷nnum og beinum landnßmshestannaá og bera saman vi­ erf­aefni ˙r ÷­rum hrossakynjum a­ fornu og nřju.á
áá
LÝflegar umrŠ­ur ßttu sÚr sta­ a­ fyrirlestrum loknum. ┴rmann Gunnarsson dřralŠknir greindi m.a. frß rannsˇknum Dr. GŘnter Nobis sem ger­i merkar greiningar ß fornum Ýslenskum hrossabeinum ß ßrunum um 1960.á
Ůa­ er ljˇst a­ hin fornu hrossabein ß Ůjˇ­minjasafninu eru mikill fjßrsjˇ­ur og eiga enn eftir a­ segja okkur miki­ um uppruna og s÷gu Ýslenska hestsins.

SvŠ­i

SÍGUSETUR ═SLENSKA HESTSINS SES
Hˇlum Ý Hjaltadal á| á551 Sau­ßrkrˇkur á| áSÝmi: 455 6345 á| áFax: 455 6301 á| áKT 411014-1420á | ásogusetur@sogusetur.is